علمِ عروض - بحر کامل

تفسیر — اپریل 22، 2006 10:31 شام
<table cellspacing="0" cellpadding="4" border="1" width="95%"><tr><th align="center" valign="center" colspan="5">سبق نمبر 12</th></tr><tr><td align="center"> اسم </td><td colspan="4"> بحرکامل</td></tr><tr><td align="center">خصوصات </td><td colspan="4">مثمن -ثالم - مکرر</td> </tr><tr><td align="center">رکن </td><td> مُتَفَاعِلُن ، مُتَفَاعِلُن ، مُتَفَاعِلُن ، مُتَفَاعِلُن ( ایک مصرع اسی طرح دوسرا مصرع ) </td></tr></table><table cellspacing="0" cellpadding="3" border="1" width="95%"><tr><td align="center"> مُتَفَاعِلُن</td><td align="center"> مُتَفَاعِلُن </td><td align="center"> مُتَفَاعِلُن </td><td align="center"> مُتَفَاعِلُن </td></tr><tr><td align="center"> متحرک ، ساکن متحرک ، متحرک ، ساکن <td align="center"> متحرک ، ساکن متحرک ، متحرک ، ساکن <td align="center"> متحرک ، ساکن متحرک ، متحرک ، ساکن <td align="center"> متحرک ، ساکن متحرک ، متحرک ، ساکن </tr>
<tr><td align="center"> سبب خفیف ، وتد مجموع </td><td align="center"> سبب خفیف ، وتد مجموع </td><td align="center"> سبب خفیف ، وتد مجموع </td><td align="center"> سبب خفیف ، وتد مجموع </td></tr></table><table cellspacing="0" cellpadding="4" border="1" width="95%">
<tr><th align="center" valign="center" colspan="21"> مثال </th></tr><tr><td align="center"> رکن </td> <td align="center" colspan="5"> mu-ta-faa-i-lun</td> <td align="center" colspan="5"> mu-ta-faa-i-lun</td> <td align="center" colspan="5"> mu-ta-faa-i-lun</td> <td align="center" colspan="5"> mu-ta-faa-i-lun</td> </tr><tr><td align="center"> بحرکامل </td> <td align="center" colspan="5">مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن </td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن </td> <td align="center" colspan="5">مُتَفَاعِلُن</td>
</tr><tr><td align="center"> وزن </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td> </tr></table> <table cellspacing="0" cellpadding="4" border="1" width="95%"><tr><td align="center"> مصرعہ نمبر1 </td><td>کبھی شاخ و سبزہ و برگ پر کبھی غنچہ و گل و خر پر</td></tr><tr><td align="center"> مصرعہ نمبر 2 </td><td>میں چمن میں چاہے جہاں رہوں، میرا حق ہے فصلَ بہار پر</td></tr></table> <table cellspacing="0" cellpadding="4" border="1" width="95%"><tr><td align="center"> بحرکامل </td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن </td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td><td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> </tr><tr><td align="center"> مصرعہ نمبر 1 </td><td colspan="5" align="center">کبھی شاخ و سب</td><td colspan="5" align="center">زہ و برگ پر</td><td colspan="5" align="center">ہے جہاں رہوں </td>
<td colspan="5" align="center">گل و خر پر</td> </tr><tr><td align="center"> مصرعہ نمبر 2 </td><td colspan="5" align="center">میں چمن میں چا</td><td colspan="5" align="center">میرا حق ہے فص</td><td colspan="5" align="center">کبھی غنچہ و</td><td colspan="5" align="center">لے َ بہار پرگل و خر پر </td> </tr><tr><td align="center"> وزن </td> <td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td>
<td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td>
<td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td> </tr></table> <table cellspacing="0" cellpadding="4" border="1" width="95%">
<tr>1۔ اب آپ تختی کریں بحررمل - فَاعِلَاتُن چار بار ایک مصرعے میں میں تختی کریں۔ <tr><tr><th align="center" valign="center" colspan="41"> مشق </th></tr><tr><td align="center"> رکن </td><td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> </tr><tr><td align="center"> وزن </td> <td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td></tr><tr><tr><td align="center">1</td><td colspan="20" align="center">کبھی اے حقیقت منتظر نظر آلباس مجاز میں</td><td colspan="20" align="center">کہ ہزاروں سجدے تڑپ رہے ہیں مری جبین نیاز میں</td> </tr><tr><td align="center">.</td><td colspan="5" align="center">1</td><td colspan="5" align="center">2</td><td colspan="5" align="center">3</td><td colspan="5" align="center">4</td><td colspan="5" align="center">1</td><td colspan="5" align="center">2</td><td colspan="5" align="center">3</td><td colspan="5" align="center">4</td> </tr><tr><td align="center">2</td><td colspan="20" align="center">پس مرگ میرے مزار پر جو دیا کسی نے جلادیا</td><td colspan="20" align="center">اسے آہ دامنِ باد نے سر شام ہی سے بجھا دیا</td></tr>
<tr><td align="center">.</td><td colspan="5" align="center">1</td><td colspan="5" align="center">2</td><td colspan="5" align="center">3</td><td colspan="5" align="center">4</td><td colspan="5" align="center">1</td><td colspan="5" align="center">2</td><td colspan="5" align="center">3</td><td colspan="5" align="center">4</td></tr><tr><td align="center">3</td><td colspan="20" align="center">نہ وہ عشق میں رہیں گرمیاں نہ وہ حسن میں رہیں شوخیاں</td> <td colspan="20" align="center">نہ وہ غزنوی میں تڑپ رہی نہ وہ خم ہے زلفِ ایاز میں</td></tr><tr><td align="center">.</td><td colspan="5" align="center">1</td><td colspan="5" align="center">2</td><td colspan="5" align="center">3</td><td colspan="5" align="center">4</td><td colspan="5" align="center">1</td><td colspan="5" align="center">2</td><td colspan="5" align="center">3</td><td colspan="5" align="center">4</td> </tr><tr><td>. </td></tr><tr><td align="center"> وزن </td> <td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td><td align="center"> 2 </td><td align="center"> 1 </td> </tr><tr><td align="center"> رکن </td><td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td><td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> <td align="center" colspan="5"> مُتَفَاعِلُن</td> </tr></table><table cellspacing="0" cellpadding="4" border="0" width="95%"><tr><td align="center" width="30%"></td><td align="center" width="30%">اختتام - سبق</td><td align="center" width="30%"></td></tr></table><table cellspacing="0" cellpadding="4" border="0" width="95%"><tr><td align="center" width="30%"></td><td align="center" width="30%"> 12 - بحررمل</td><td align="center" width="30%"></td></tr><tr><td align="center"> 11 -
بحر ھزج
</td><td align="center"></td><td align="center"> 13 -
بحرِ رمل
</td></tr><tr><td align="center"></td><td align="center">
فہرست
</td><td align="center"></td></tr></table>​
جیسبادی — اپریل 23، 2006 2:56 صبح
تفسیر، معلوم نہیں کہ یہ اسباق آپ نے اردو وکّی پر ڈالے ہیں یا نہیں۔ اگرچہ میری سمجھ سے باہر ہیں، مگر کام کے معلوم ہوتے ہیں۔
http://ur.wikipedia.org/wiki
دوست — اپریل 23، 2006 5:02 صبح
یہ اسباق وکی پر ضرور ہونے چاہیں۔
میں نے پہلے بھی تفسیر صاحب سے یونیکوڈ میں اسباق فراہم کرنے کی استدعا کی تھی۔اب بھی عرض ہے اس سلسلے میں ضرور غور فرمائیں۔
نبیل — اپریل 23، 2006 10:03 صبح
شاکر، تفسیر نے یہ پوسٹ یونیکوڈ اردو میں ہی تو کی ہے۔ بلکہ خاصی محنت کی ہوئی ہے انہوں نے۔
دوست — اپریل 23، 2006 9:02 شام
سبحان اللہ۔
معذرت کے ساتھ میری نظر کچھ کمزور ہوتی جارہی ہے لگتا ہے۔
لیکن پرانے اسباق تو ان پیج میں ہی ہیں۔

Archived from: https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%D8%B9%D9%84%D9%85%D9%90-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B6-%D8%A8%D8%AD%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84.1993/